NOCIÓNS PARA A INTERVENCIÓN

 

Antes de poñerte a intervir cos verbos e como bo cirurxián da linguaxe verbal, debes de saber algunhas nocións teóricas que che axudarán a facer unhas operacións correctas

 

CARACTERÍSTICAS XERAIS
LEXEMA 

(LEX.)

Distínguese porque nos aporta o significado léxico da palabra, é dicir, o significado base. Morfoloxicamente abrangue ata a V.T. Dentro del atopamos a vocal radical (V.R.), que é a vocal que dentro do lexema está máis próxima á V.T.
VOCAL TEMÁTICA 

(V.T)

 É  a que nos indica a que conxugación pertence o verbo. Para a primeira conxugación (C.I) temos o "A", para a segunda conxugación (C. II) o "E" e para a terceira conxugación (C.III) o "I".
MORFEMA 

DE MODO 

E TEMPO 

(M. M-T)

 Indícanos o modo e o tempo nos que se atopa a forma verbal. temos tres modos: indicativo (IND), subxuntivo (SUB) e imperativo (IMP); e seis tempos: presente (PTE), futuro (FUT), pretérito (PTO), copretérito (CPTO), pospretérito) (PPTO) e antepretérito (APTO).
IND SUB IMP
PTE Ø (ausencia) PTE E/A Ø (ausencia)
FUT RE/RA
PTO Ø/CHE/S/RO CPTO RA/SE
CPTO BA/A
PPTO RÍA/RIA FUT R/RE
APTO RA
MORFEMA DE NÚMERO

 E PERSOA 

(M. N-P)

 Indícanos o número e a persoa na que está a forma verbal. Hai seis persoas: P1, P2 e P3 para o singular; e P4, P5 e P6 para o plural. Os morfemas característicos son os seguintes:
P1 Ø  Estes son os morfemas xerais, pero hai persoas que nalgún tempo presentan outros morfemas.
P2 S
P3 Ø 
P4 MOS
P5 DES
P6 N

MORFEMAS

 ASPECTURAIS 

(M.A)
INFINITIVO/INF. CONXUGADO R/RE
PARTICIPIO (PART) D
XERUNDIO (XER) NDO
MORFEMA DE XÉNERO PARTICIPIO O/A
MORFEMA DE NÚMERO PARTICIPIO S
 
MODO

TEMPO

 CARACTERÍSTICAS PARTICULARES
IND PTE
  1. Non presenta V.T. na P1.
  2. Outro trazo peculiar é a presencia do "O" como M.N-P. na P1.
FUT
  1. Alterna o M. M-T.  RE na P1, P4 e P5 con RA na P2, P3 e P6.
PTO
  1. É o máis irregular e, normalmente, del saen os lexemas do resto dos tempos pasados ou PTOS nos verbos irregulares.
  2. O M.N-P cambia con respecto os outros tempos. Así na CI son: P1 "I", P2 "S", P3 "U", P4 "MOS", P5 "TES" e P6 "N". Na C.II e C.III cambia o da P1 por "N" o do resto das persoas son iguais.
  3. Os M.M-T son os seguintes nas tres conxugacións: P1 "Ø", P2 "CHE", P3 "Ø", P4 "Ø", P5 "S", P6 "RO"
  4. Polo que respecta á V.T. ten as seguintes variantes: C.I: "E" na P1, "A" na P2, P4, P5, P6; e "O" na P3. C.II: "I" na P1 e P2, e "E" no resto das persoas.C.III: mantén a V.T "I" propia desta conxugación en tódalas persoas.
CPTO
  1. A V.T. na C.II é "I".
  2. O M.M-T na C.I é "BA", e na C.II e C.III é "A".
PPTO
  1. Os M. M-T nas tres conxugacións son: "RÍA" na P1, P2, P3 e P6; E "RIA" na P4 e P5.
SUB PTE
  1. Non ten V.T.
  2. O M.M-T. é "E" para a C.I e "A" para a C.II e C.III.
CPTO
  1. Pode ter como M. M-T. "RA" ou "SE" en tódalas persoas das tres conxugacións.
FUT
  1. Alterna o M.M-T 
IMP.
  1. Carece de M.M-T.
  2. Só ten dúas persoas: P2 e P5.  O M.N-P na P2 é "Ø" e na P5 é "DE".
  3. A V.T. na P2 da C.III é "E".
FORMAS

 AMODO-

-TEMPORAIS

 INF./ INF. CONXUGADO
  1. O infinitivo ten como M.A. "R"
  2. O infinitivo conxugado ten como M.A. "R" para a P1, P3, P4, P5 e "RE" para P2 eP6.
PART.
  1. O M. A. é "D"
  2. Presenta morfema de xénero "O"/"A" e número "Ø"/"S".
XER.
  1. Ten como M.A. "NDO".